IV.
 

Dames en Heeren! Gij zult nu wel gaarne willen
wat wij met behulp van de beschreven technische hu
omtrent de pathogene complexen en verdrongen we
lingen der neurotici zijn te weten gekomen.
 

Voor alles dit: De psychoanalytische navorschinge
met eene werkelijk verrassende regelmatigheid de
schijnselen van de patiënten terug op indrukken uit
leven, toonen ons, dat de pathogene wenschopwe
natuur hebben van verschillende componenten van de
drift en dwingen ons aan te nemen, dat onder
veroorzakende invloeden aan stoornissen der erotiek
beteekenis moet toegekend worden; en dit geldt vo
geslachten.
 

Ik weet, dat ten opzichte van deze bewering
gaarne met mij meegaat. Zelfs die onderzoekers,
psychologischen arbeid met bereidwilligheid volge
neigd te meenen, dat ik het aetiologische aandeel d
momenten overschat en wenden zich tot mij met
waarom dan niet ook andere gemoedsbewegingen
schreven phaenomenen der verdringing en surrog
 

IV. De sexualiteit als aetiologisch mome
Deze stand van zaken werd door mij niet zo
retisch opgesteld. In de in 1895 met Dr. J. BRE
ceerde,,Studien over Hysterie” stond ik nog niet
punt; ik moest er toe overgaan, toen mijne ervari
werden en dieper in het onderwerp doordrongen. N
Hier onder U bevinden zich ook eenige van
vrienden en aanhangers, die samen met mij naar
reisden. Vraagt hun er eens naar en gij zult h
allen in den aanvang de bewering van de over
teekenis der sexueele aetiologie volmaakt ongeloo
den, tot zij eindelijk door hun eigen analytischen a
werden, die opvatting te aanvaarden. De houding
maakt het niet bepaald gemakkelijk, zich van
der stelling die we nu bespreken, te overtuigen. 1
ons bereidwillig uitsluitsel te geven aangaande
leven, zoeken zij dit met alle macht voor ons
houden. De menschen zijn in 't algemeen niet o
het sexueele zaken betreft. Zij toonen hunne se
vrij, maar dragen een dikke overjas van leugen
haar te verbergen, als ware er slecht weer in de
sexualiteit. En zij hebben geen ongelijk, want zon
in onze beschaafde wereld werkelijk niet gunstig vo
der sexualiteit; eigenlijk kan niemand van ons V
openlijk met zijne erotiek voor den dag komen. D
patiënten eerst maar gemerkt hebben, dat zij he
uwe behandeling behaaglijk mogen maken, leggen zi
kleed af en dan pas zijt gij in de gelegenheid U
 

44
 

De infantiele sexualiteit.
 

meeste,,kultuurmenschen" op 't gebied der sexualiteit
Gaan wij nu verder met de mededeeling van onze
Weliswaar voert in een andere reeks gevallen h
analytische onderzoek de symptomen niet terug of
maar op banale traumatische gebeurtenissen. Maar
scheid verliest zijne beteekenis door eene andere
heid. De analyseeringsarbeid, die vereischt is voor c
verklaring en de definitieve genezing van een
kan n.l. niet beperkt blijven tot de gebeurtenissen v
waarin de ziekte optrad, maar zij dringt in al c
door tot in de puberteit en in de vroege kindshe
zieke, om eerst daar op de voor de latere ziekte
indrukken en gebeurtenissen te stuiten. Eerst de in
heid beleefde voorvallen geven de verklaring van d
heid voor latere schokkende gebeurtenissen en sl
het blootleggen en bewustmaken van deze bijna
vergeten herinneringssporen, krijgen wij de macht o
ptomen te doen verdwijnen. Wij komen hier tot de
som als bij de studie der droomen, n.l. dat het
gankelijke, verdrongen wenschopwellingen der kind
die met hun macht de symptoomvorming mogelij
zonder deze zou de reactie op latere schokkende geb
normaal zijn verloopen. Deze machtige wenschopwe
kindsheid nu, mogen wij algemeen als van sexu
beschouwen.
 

Maar nu ben ik eerst recht zeker van uwe ve
Bestaat er dan eene infantiele sexualiteit? zult gij
 

46 IV. Een Amerikaansch onderzoeker over liefde b
 

Het kind heeft van het begin af zijne sexuee
uitingen, het brengt ze mee ter wereld en daa
langs een rij van talrijke, hoogst belangrijke o
stadiën, de zoogenaamde normale sexualiteit der
Het is heelemaal niet moeilijk, de uitingen van
activiteit van het kind waar te nemen; integendee
bepaald eene zekere kunst toe, om ze over het 1
of weg te redeneeren. Ik ben zoo gelukkig in de
te zijn uit uw midden een getuige te kunnen
bevestiging van mijne beweringen. Ik toon U hier
Dr. SANFORD BELL, dat in 1902 in het „America
Psychology" is verschenen. De schrijver is een F
Clark University, het instituut binnen welks
ons bevinden. In dit stuk getiteld: „A preliminary
emotion of love between the sexes", dat drie jaren
„Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie" versche
schrijver, juist zooals ik 't U zooeven zeide: I
of sex love.... does not make its appearance
time at the period of adolescence, as has been the
heeft, zooals wij in Europa zouden zeggen, in Am
stijl werkende niet minder dan 2500 positieve wa
waaronder 800 eigene, in den loop van 15 jaren
Over de teekenen, waardoor zich deze verliefdh
zegt hij The unprejudiced mind in observing the
tations in hundreds of couples of children cannot esca
them to sex origin. The most exacting mind is sat
to these observations are added the confessions of
 

Psychoanalysen bij kinderen.
 

distinct. 1) Het meest echter zullen diegenen onder
de infantiele sexualiteit niet wilden gelooven, verras
de mededeeling, dat onder deze vroeg verliefde ki
niet gering aantal pas den teederen leeftijd van d
vijf jaar bereikt hadden.
 

Het zou mij niet verwonderen, wanneer gij aan
nemingen van uwen landsman eerder geloof wilde
dan aan de mijne. Mij zelven is het kort geleden
de analyse van een vijfjarigen, aan angst lijdend
die door zijn eigen vader volgens de regels van
werd geanalyseerd 2) een tamelijk volledig beeld te
de somatische geslachtsdriftsuitingen en de psychisc
ties op een vroegen ontwikkelingstrap van het lie
de kindsheid. En ik mag er even aan herinneren
vriend Dr. C. G. JUNG in deze zaal eenige uren ge
waarneming betreffende een nog jonger meisje v
tengevolge van dezelfde aanleiding als mijn patiëntj
geboorte van een nieuw kind bijna dezelfde zir
wellingen, wenschen en complexvormingen met ze
raden. Ik twijfel dus niet, of gij zult U met het a
bevreemdende idee van de infantiele sexualiteit
zoenen en ik wil U alleen nog maar het prijzenswaa
beeld van den Zürichschen psychiater E. BLEULER
die nog voor een paar jaar openlijk verklaarde,
mijne sexueele theoriën absoluut niets begreep”, en
 

"
 

1) Waar men onbevooroordeeld deze manifestaties bij honderde
 

IV. De phase van het autoërotisme.
 

48
 

door eigen waarnemingen het bestaan der infantie
in haar vollen omvang kon bevestigen. 1)
 

Wanneer de meeste menschen, zoowel geneesku
zoekers als andere, van het sexueele leven van h
willen weten, zoo is dit maar al te licht begrijpelijk
hunne eigene infantiele sexueele uitingen onder d
de beschaving brengende opvoeding vergeten en w
het verdrongene niet herinnerd worden. Zij zoude
inzichten geraken, wanneer zij het onderzoek wild
met eene zelfanalyse, met eene herziening en uitleg
herinneringen uit hunne kindsheid.
 

Zet ge nu eens uw twijfel op zijde en tracht dan
leiding de beteekenis der infantiele sexualiteit va
levensjaren af te begrijpen. 2) De geslachtsdrift van h
zeer samengesteld te zijn en laat zich in vele comp
verschillenden oorsprong splitsen. Vooropgesteld zij
onafhankelijk is van de functie der voortplanting, in
zij zich eerst later zal stellen. Zij dient tot het zi
fen van verschillende soorten van lustgevoelens, die
analogie en onderlingen samenhang, als sexueele lu
vatten. De hoofdbron voor de infantiele sexueel
meest geschikte prikkeling van bepaalde, bijzonde
lichaamsdeelen; hiertoe behooren behalve de ge
mond-, de aars-, de pisbuisopening, ook nog de hui
oppervlakken met zintuigelijke functie. Daar gedu
eerste phase van het sexueele leven het kind de
aan zijn eigen lichaam vindt en een vreemd object
 

De objectkeuze.
 

voor het verkrijgen van sexueelen lust van beteekenis
wij erogene zonen. Het duimzuigen of 't zabbele
ste kinderen is een goed voorbeeld ervan, hoe van e
zone uit zulk een autoerotische bevrediging plaat
eerste, die dit phenomeen wetenschappelijk heeft
is de kinderarts LINDNER in Buda-Pest; deze hee
recht als een soort sexueele bevrediging opgevat en
ervan tot andere hoogere vormen der sexueele uitin
beschreven. Eene andere wijze van sexueele be
dezen leeftijd is de masturbatorische prikkeling de
welke zulk eene groote beteekenis voor het latere le
die vele individuën zelfs nooit geheel te boven k
deze en andere autoërotische handelingen vertoon
vroegtijdig bij het kind die componenten der gesla
zooals wij gaarne zeggen, der libido, die een
soon als object veronderstellen. Deze begeerten
aan elkaar gepaarde tegenstellingen, als actieve en
noem U als de voornaamste vertegenwoordigers van
de lust pijn te doen (sadismus) met zijn passieve
sochismus) en de actieve en passieve kijklust; van ee
van deze splitst later de weetgierigheid zich af,
genoemde de drang om in de kunst of wel in '
zich te laten bewonderen.
 

Andere sexueele uitingen van het kind vallen ree
gezichtspunt der objectkeuze: de hoofdrol hierbij wo
door een ander persoon, die zijne beteekenis oors
danken heeft aan den invloed van de zucht tot zel
 

IV. Definitieve wording van 't normale gesla
leven van het kind, waarin elke afzonderlijke drift
van alle andere naar bevrediging streeft, onder
samenvoeging en organisatie zijner onderdeelen naar
richtingen, zoodat met het einde van de pubertei
keling van het definitieve sexueele karakter van
meestal geheel voltooid is. Eenerzijds rangschik
afzonderlijke driften onder de opperheerschappij
zone, waardoor het geheele sexueele leven in de
voortplanting treedt en hunne bevrediging slechts
van beteekenis blijft, als zij de eigenlijke sexueel
bereidt en begunstigt. Anderzijds dringt de obje
autoërotisme op den achtergrond, zoodat nu in 't li
drang ontstaat, alle componenten van de geslachts
geliefde persoon te bevredigen. Maar niet al de
oorspronkelijke drangbegeerten krijgen de gelegenh
te nemen aan deze definitieve formeering van he
leven. Nog voor het aanbreken van de puberteits
onder den invloed van de opvoeding zeer energieke
gen van bepaalde driften verkregen en hebben
machten: de schaamte, de walging en de moraal a
keld, om als wachters deze verdringingen te handhav
dan in de puberteit de behoefte aan sexueele bev
een springvloed opkomt, dan wordt deze door de
der genoemde psychische dammen binnen het z
stroombed gehouden en in de onmogelijkheid gebr
verdrongen driften opnieuw te doen opleven. Het
de koprophile d. w. z. de met de excrementen
 

50
 

Samenhang van perversiteit en neurose.
 

dispositie in zich, daar het proces tegengehouden of
kan worden, of wel onvolkomen kan verloopen. Dit
voor de zoo gecompliceerde ontwikkeling der gesla
Deze verloopt niet bij alle individuën even glad en
dan het overblijven van abnormaliteiten of wel d
voor later ziek worden door een soort terugvallen tot
tielen toestand (regressie).
 

Het kan voorkomen, dat niet al de partieele drift
de heerschappij van de genitaalzone onderwerpen;
lijke onafhankelijk gebleven aandrift vormt dan d
wij eene perversiteit noemen en is in staat 1
doel van de geslachtsdrift te vervangen door een ei
 

Zooals reeds werd vermeld, komt het dikwijls vo
autoërotisme niet geheel overwonnen wordt en dat
komst de meest verschillende stoornissen daaruit bli
voortgekomen. De oorspronkelijke gelijkwaardigheid
geslachten als sexueele objecten kan zich handhav
uit zal op rijperen leeftijd eene neiging tot ho
uitingen kunnen te voorschijn komen, om onder be
standigheden tot uitsluitende homosexualiteit te w
sterkt. Deze reeks van stoornissen beantwoordt aan
remmingen in de ontwikkeling der geslachtsfunctie
de perversiteiten en het lang niet zeldzaam v
algemeene infantilisme van het geslachtsleven.
 

Op eene andere wijze is de dispositie tot de ne
eene stoornis in de geslachtsontwikkeling af te leid
houding der neurosen tot de perversiteiten is als
 

52 IV. Het begrip sexualiteit in de psychoan
 

handhaven. De psychoanalyse leert ons inzien, da
uiting van deze driften op zeer vroegen leeftijd ♥
soort van partieele fixeering, die nu een zwak p
de voegen van de geslachtsfunctie. Stuit dan de
van de normale geslachtsfunctie op rijperen leeftij
nissen, dan wordt de verdringing, die in de ontwikk
tot stand kwam, juist op die plaatsen doorbro
infantiele fixeeringen hebben plaats gehad.
 

Gij zult nu misschien de tegenwerping maken
alles is toch geen sexualiteit". Ik gebruikte dit w
ruimeren zin, dan gij gewoon zijt het op te vatt
ik U gaarne toe; alleen de vraag is, of niet vee
aan dat woord een veel te enge beteekenis wordt g
gij het gebruik ervan uitsluitend tot het gebied der v
beperkt. Daarbij doet gij afstand van het inzicht
versiteiten, van den samenhang tusschen perversi
en normaal geslachtsleven en zijt gij niet meer
somatische en psychische liefdeleven der kinderen
makkelijk waar te nemen eersten aanvang, in zij
teekenis te begrijpen. Maar tot welk besluit gij dan
fende het gebruik van het woord in quaestie zult k
aan moet gij vasthouden, dat de psychoanalyticus de
opvat in dien uitgebreiden zin, waartoe men als van
wanneer men de kinderlijke sexualiteit niet ondersc
 

Keeren wij nu nogmaals terug tot de ontwikkelin
aliteit bij het kind. We hebben hier nog veel aan to
 

daar we tot nu toe onze aandacht meer aan de som
 

Het kerncomplex der neurosen.
 

toe te kennen. De verhouding van de kinderen tot h
is, zooals directe waarneming van het kind en in
ming daarmee het latere psychoanalytische onderz
wassenen bewijst, geenszins vrij van elementen van
sexueele opwinding. Het kind neemt beide ouders
van beiden in het bijzonder, tot voorwerp van zij
wenschen. Gewoonlijk staat het daarbij al onder
der ouders, wier teederheid zeer duidelijk het kar
van eene, zij het dan ook met betrekking tot h
geremde uiting der sexualiteit.
 

In den regel voelt de vader zich het meest aang
de dochter, de moeder tot den zoon; het kind rea
met als zoon zich in de plaats van den vader, als
in de plaats van de moeder te wenschen. De g
in deze verhoudingen tusschen ouders en kindere
sluiting daaraan tusschen broers en zusters onder
opgewekt, zijn niet alleen van positieven teedere
van negatieven vijandigen aard. Het aldus gevorn
is tot eene spoedige verdringing bestemd, maar
het onbewuste uit, doet het een grooten en duurza
gelden. Wij mogen het vermoeden uitspreken, dat
uitloopers het kerncomplex van iedere neuro
wij zijn er op voorbereid, dit complex ook op and
van het zieleleven niet minder werkzaam aan te
mythe van Koning Oedipus, die zijn vader do
moeder tot vrouw krijgt, is eene nog maar weinig
openbaring van den infantielen wensch, waartege
 

IV. Infantiele sexueele theoriën.
 

54
 

rijk stuk van zijn intellectueele werkzaamheid en
van de belangstelling in sexueele zaken. Het begin
schen waar toch de kinderen vandaan komen e
bruik makende van wat het opmerkt, meer van
verhoudingen, dan de volwassenen kunnen vermoed
lijk is het de materieele bedreiging, die van de ko
nieuw kind uitgaat en waarin het aanvankelijk
mededinger ziet, die zijn zucht tot onderzoek op
den invloed van de in hemzelf werkzame, afzon
slachtsdriftcomponenten komt het tot een aantal
sexueele theoriën", b.v. dat het aan beide ge
zelfde mannelijk genitaalapparaat toekent, dat het
door eten laat plaats hebben en de kinderen door h
het darmkanaal laat geboren worden en dat het de
lijken omgang opvat als eene vijandige handelwijze,
overweldiging. Maar juist de onrijpheid van zijne s
stitutie en de leemte in zijne kennis, die een gevol
onzichtbaarheid van het vrouwelijke geslachtskanaal
infantielen onderzoeker zijn arbeid als vruchteloos
Het feit op zich zelf, dat het deze kinderlijke navors
nam, evenzeer als de op grond daarvan opgebouwd
sexueele theoriën, blijven van beslissende beteeker
karaktervorming van het kind en voor den inhou
eventueel later optredende neurose.
 

"
 

Het is onvermijdelijk en dan ook normaal, dat
ouders tot objecten van zijne eerste liefde uitkiest.
libido moet niet op deze eerste objecten gefixeerd b
 

1
 

De losmaking van het kind van de ouders.
 

verdringing tot stand komt van een deel der parti
componenten van de sexualiteit, en later, wanneer c
der ouders moet verminderen, dezelfde invloed, die
zaak de verdringingen heeft doen tot stand komen
er hooge eischen gesteld aan de opvoeding, eischen
tegenwoordig zeker niet altijd op verstandige en gesch
wordt voldaan.
 

Mijne Heeren! Denkt vooral niet, dat met deze uit
gen over het sexueele leven en de psychosexueele on
van het kind, wij al te ver van de psychoanalyse e
vraagstuk, hoe nerveuse stoornissen opgeheven moete
zijn afgedwaald. Wanneer gij wilt, kunt gij de psychoa
behandeling als niet anders dan eene voortgezette
omschrijven, die ten doel heeft infantiele resten te o